Grammatica |

Hoofdtelwoorden en rangtelwoorden in het Russisch

Russische telwoorden: vormen, regels en voorbeelden

Russische hoofdtelwoorden geven een aantal aan; rangtelwoorden geven een plaats in een reeks aan. Vergelijk три урока — “drie lessen” en третий урок — “de derde les”. Leer naast het telwoord ook de vorm van het zelfstandig naamwoord: один билет — два билета — пять билетов. Het Russische woord voor “kaartje” krijgt hier drie verschillende uitgangen.

Russische getallen van 0 tot 20

De accenttekens geven de klemtoon aan; in gewone Russische teksten staan ze meestal niet. Ё is in deze telwoorden altijd beklemtoond. Leer eerst 1–10 en daarna 11–19 met het terugkerende deel -надцать. Let op de dubbele н in одиннадцать.

Getal Russisch Getal Russisch
0 ноль 11 оди́ннадцать
1 оди́н 12 двена́дцать
2 два 13 трина́дцать
3 три 14 четы́рнадцать
4 четы́ре 15 пятна́дцать
5 пять 16 шестна́дцать
6 шесть 17 семна́дцать
7 семь 18 восемна́дцать
8 во́семь 19 девятна́дцать
9 де́вять 20 два́дцать
10 де́сять — —

Tientallen, honderdtallen en grotere getallen

Getal Russisch Getal Russisch
20 два́дцать 200 две́сти
30 три́дцать 300 три́ста
40 со́рок 400 четы́реста
50 пятьдеся́т 500 пятьсо́т
60 шестьдеся́т 600 шестьсо́т
70 се́мьдесят 700 семьсо́т
80 во́семьдесят 800 восемьсо́т
90 девяно́сто 900 девятьсо́т
100 сто 1 000 ты́сяча
1 000 000 миллио́н 1 000 000 000 миллиа́рд

Bouw samengestelde getallen van groot naar klein op, met spaties en zonder “en”: 34 — тридцать четыре, 168 — сто шестьдесят восемь, 2 347 — две тысячи триста сорок семь. Anders dan in “drieëntwintig” staat het tiental voor de eenheid: двадцать три, letterlijk “twintig drie”.

Тысяча is vrouwelijk: одна тысяча, две тысячи; миллион is mannelijk: один миллион, два миллиона. Daarna krijg je пять тысяч en пять миллионов. Aan het einde van het volledige getal bepaalt het getelde woord de vorm van один of два: две тысячи один рубль, maar две тысячи одна страница.

Один en два: let op het geslacht

Geslacht Eén Twee
Mannelijk один журнал два журнала
Vrouwelijk одна сумка две сумки
Onzijdig одно письмо два письма

Dezelfde keuze geldt in samengestelde getallen: двадцать одна сумка, тридцать два письма. Три en четыре hebben geen aparte geslachtsvormen. Один heeft ook een meervoudsvorm, одни, bij woorden die alleen in het meervoud voorkomen: одни ножницы betekent “één schaar”, niet meerdere scharen.

Welke vorm krijgt het zelfstandig naamwoord?

Controleer bij een gewone telgroep in de nominatief eerst de laatste twee cijfers. Zijn dat 11–14, dan gebruik je genitief meervoud. Anders bepaalt het laatste cijfer het patroon hieronder. Dit geldt niet voor alle naamvallen: een voorzetsel of de functie van de woordgroep kan een andere constructie vereisen.

Einde van het getal Vorm van het zelfstandig naamwoord Voorbeelden
1, behalve 11 Nominatief enkelvoud 1 билет; 21 билет; 101 билет
2–4, behalve 12–14 Genitief enkelvoud 2 билета; 34 билета; 102 билета
0, 5–9; ook 11–14 Genitief meervoud 5 билетов; 20 билетов; 114 билетов

Vergelijk 31 минута — 32 минуты — 35 минут, maar 111 минут — 112 минут — 114 минут. Het maakt niet uit of je het getal in cijfers of woorden schrijft. Bij leeftijd heeft “jaar” een bijzondere vorm: один год — два года — пять лет — двадцать один год. Leer лет dus naast год en года.

Als de woordgroep een andere naamval krijgt

Vergelijk два журнала — “twee tijdschriften”, без двух журналов — “zonder twee tijdschriften”, en с двумя журналами — “met twee tijdschriften”. In de laatste twee veranderen zowel het telwoord als het zelfstandig naamwoord. Bij een eenvoudig telwoord met een bezield lijdend voorwerp krijg je вижу двух водителей — “ik zie twee chauffeurs”, tegenover вижу два автобуса — “ik zie twee bussen”. Pas dit niet zomaar toe op samengestelde getallen: вижу двадцать два водителя.

Het bijvoeglijk naamwoord volgt een eigen patroon: in два новых дома en два больших окна staat het in de genitief meervoud, terwijl het zelfstandig naamwoord genitief enkelvoud is. Bij vrouwelijke woorden is nominatief meervoud gebruikelijk: две новые машины. Na пять krijg je пять новых домов.

Rangtelwoorden: eerste, tweede, derde

Rangtelwoorden beantwoorden de vraag который по счёту? — “de hoeveelste?” Ze gedragen zich als bijvoeglijke naamwoorden en passen zich aan het zelfstandig naamwoord aan in geslacht, getal en naamval: первый урок — “de eerste les”, первая страница — “de eerste pagina”. Het Russisch gebruikt hier geen lidwoord.

Getal Rangtelwoord: mannelijk Getal Rangtelwoord: mannelijk
1 пе́рвый 6 шесто́й
2 второ́й 7 седьмо́й
3 тре́тий 8 восьмо́й
4 четвёртый 9 девя́тый
5 пя́тый 10 деся́тый
11 оди́ннадцатый 20 двадца́тый
12 двена́дцатый 30 тридца́тый
40 сороково́й 50 пятидеся́тый
90 девяно́стый 100 со́тый

Uitgangen voor geslacht en naamval

Vergelijk пятый этаж — “de vijfde verdieping”, пятая остановка — “de vijfde halte”, пятое место — “de vijfde plaats”, en пятые места — “vijfde plaatsen”. Третий heeft een bijzonder patroon: третий — третья — третье — третьи. Ook de naamval verandert de uitgang: на пятом этаже — “op de vijfde verdieping”.

Samengestelde rangtelwoorden

Alleen het laatste woord krijgt de rangtelwoordvorm: сорок два → сорок второй, сто восемь → сто восьмой. Alleen dat woord verandert bij congruentie: сорок вторая страница — на сорок второй странице. De eerdere delen blijven gelijk. Bij hoofdtelwoorden worden juist alle delen verbogen: с сорока двумя участниками — “met tweeënveertig deelnemers”.

Datums, leeftijd en alledaagse getallen

Voor een datum gebruik je een onzijdig rangtelwoord met de maand in de genitief: Сегодня восьмое апреля — “Vandaag is het 8 april”. Om te zeggen wanneer iets plaatsvindt, staat ook het rangtelwoord in de genitief: Встреча восьмого апреля — “De afspraak is op 8 april”. Zet hier geen в voor de datum.

Gebruik Russisch voorbeeld Betekenis of patroon
Leeftijd Мне двадцать четыре года. Ik ben vierentwintig. De persoon staat in de datief.
Prijs Это стоит сто пять рублей. Dit kost 105 roebel.
Nummer of label автобус номер девять Bus nummer negen: hoofdtelwoord.
Jaar в две тысячи двадцать седьмом году In 2027: alleen het laatste rangtelwoord verandert.

Het Russisch heeft ook collectieve telwoorden, zoals двое детей — “twee kinderen” en двое суток — “twee etmalen”. Die hebben eigen gebruiksregels en vervangen gewone telwoorden niet overal: zeg две женщины, niet двое женщин. Het basisverschil blijft: два урока telt lessen; второй урок geeft de plaats van één les in de reeks aan.