Russische werkwoorden krijgen in de tegenwoordige tijd een vorm die bij het onderwerp past. Vergelijk я читаю — ты читаешь — они читают: “ik lees — jij leest — zij lezen”. De meeste werkwoorden volgen een van twee reeksen uitgangen: de eerste of tweede vervoeging. De tegenwoordige tijd beschrijft zowel wat nu gebeurt als wat regelmatig gebeurt. Alleen imperfectieve werkwoorden hebben een tegenwoordige tijd.
Wanneer gebruik je de Russische tegenwoordige tijd?
| Gebruik | Voorbeeld | Uitleg |
|---|---|---|
| Een handeling nu | Сейчас я готовлю ужин. | Ik ben nu het avondeten aan het maken. |
| Een gewoonte of routine | По субботам мы играем в теннис. | Op zaterdag tennissen we. |
| Een huidige toestand | Она знает ответ. | Zij weet het antwoord. |
| Een algemeen feit | Земля вращается вокруг Солнца. | De aarde draait om de zon. |
Voor een handeling op dit moment is geen aparte vorm zoals “aan het werken zijn” nodig. Я работаю kan zowel “ik werk” als “ik ben aan het werk” betekenen. Woorden als сейчас, каждый день en обычно verduidelijken de betekenis. Met een duidelijke toekomstige context kan dezelfde vorm een afspraak aangeven: Завтра мы встречаемся в центре — “Morgen ontmoeten we elkaar in het centrum”.
Tegenwoordige tijd en aspect
Vergelijk het imperfectieve читать → я читаю, “ik lees / ben aan het lezen”, met het perfectieve прочитать → я прочитаю, “ik zal lezen / uitlezen”. De uitgangen lijken op elkaar, maar прочитаю is toekomende tijd. Een perfectief werkwoord heeft geen tegenwoordige tijd. Leer daarom bij een werkwoord ook het aspect.
De twee vervoegingen: persoonsuitgangen
Vervoegen betekent dat je het werkwoord aanpast aan persoon en getal. De tabel toont de gebruikelijke uitgangen en twee volledige voorbeelden: читать, “lezen”, en говорить, “spreken”. De accenttekens geven de klemtoon aan; in gewone teksten staan ze meestal niet.
| Onderwerp | Vervoeging I | читать | Vervoeging II | говорить |
|---|---|---|---|---|
| я | -у / -ю | чита́ю | -у / -ю | говорю́ |
| ты | -ешь / -ёшь | чита́ешь | -ишь | говори́шь |
| он / она / оно | -ет / -ёт | чита́ет | -ит | говори́т |
| мы | -ем / -ём | чита́ем | -им | говори́м |
| вы | -ете / -ёте | чита́ете | -ите | говори́те |
| они | -ут / -ют | чита́ют | -ат / -ят | говоря́т |
De я-uitgangen komen in beide groepen voor: alleen -у/-ю vertelt dus niet welke vervoeging je nodig hebt. Vergelijk ты en они: читаешь / читают tegenover говоришь / говорят. Geslacht verandert de tegenwoordige tijd niet: он читает, она читает, оно работает. Вы gebruikt dezelfde vorm voor meerdere personen en voor beleefd “u”: Вы говорите по-русски?
Hoe kies je de vervoeging en de stam?
De infinitief is geen universeel recept. Is de persoonsuitgang beklemtoond, dan herken je daaraan de vervoeging: жить → живёшь, живут hoort bij I ondanks -ить; лететь → летишь, летят hoort bij II ondanks -еть. De bekende regel op basis van de infinitief gebruik je bij onbeklemtoonde uitgangen.
Bij onbeklemtoonde uitgangen horen de meeste werkwoorden op -ить bij II: строить → строишь, строят. Bekende uitzonderingen met vervoeging I zijn брить → бреешь, бреют en стелить → стелешь, стелют. Veelgebruikte werkwoorden van II zonder -ить zijn видеть, смотреть, зависеть, терпеть, вертеть, ненавидеть, слышать, дышать, держать, гнать. Leer de persoonsvormen; ga er niet van uit dat elk werkwoord op -ать of -еть bij I hoort.
De vervoeging geeft de uitgangen, maar voorspelt niet elke stamverandering. Bij читать haal je -ть weg: чита- + -ю → читаю. Bij говорить gebruik je говор-: говор- + -ишь → говоришь. Alleen -ть weghalen werkt dus niet overal: писать → пишу. Leer bij een infinitief ook de vormen voor я, ты en они.
Stamveranderingen en spelling
| Infinitief | я | ты | они |
|---|---|---|---|
| писа́ть | пишу́ | пи́шешь | пи́шут |
| чита́ть | чита́ю | чита́ешь | чита́ют |
| люби́ть | люблю́ | лю́бишь | лю́бят |
| плати́ть | плачу́ | пла́тишь | пла́тят |
| иска́ть | ищу́ | и́щешь | и́щут |
| рисова́ть | рису́ю | рису́ешь | рису́ют |
Bij писать staat ш in alle vormen van de tegenwoordige tijd; bij любить verschijnt de extra л alleen bij я. Ook de klemtoon kan verschuiven: плачу́ — пла́тишь. Veel werkwoorden op -овать/-евать krijgen vormen op -ую/-юю, zoals рисовать → рисую. Maar vergelijkbare infinitieven kunnen andere patronen volgen: ночевать → ночую, tegenover успевать → успеваю. Controleer daarom de werkelijke vormen.
Na ж, ш, ч en щ schrijf je in deze uitgangen у, geen ю: пишу, плачу. De ты-vorm eindigt op het zachte teken ь: читаешь, говоришь. Schrijf ё voor een duidelijke uitspraak: живёшь, met klemtoon op de uitgang.
Veelgebruikte werkwoorden met bijzondere vormen
Хотеть, “willen”, en бежать, “rennen”, combineren uitgangen uit beide vervoegingen. Есть, “eten”, heeft een eigen patroon. Leer deze werkwoorden als volledige reeks.
| Onderwerp | хотеть | бежать | есть |
|---|---|---|---|
| я | хочу́ | бегу́ | ем |
| ты | хо́чешь | бежи́шь | ешь |
| он / она / оно | хо́чет | бежи́т | ест |
| мы | хоти́м | бежи́м | еди́м |
| вы | хоти́те | бежи́те | еди́те |
| они | хотя́т | бегу́т | едя́т |
Bij andere veelgebruikte werkwoorden kun je de stam niet betrouwbaar uit de infinitief afleiden: идти → иду, идёшь, идут; ехать → еду, едешь, едут; мочь → могу, можешь, могут. De persoonsuitgangen volgen grotendeels vervoeging I. Voor “geven” in de tegenwoordige tijd gebruik je давать → даю, даёшь, даёт, даём, даёте, дают. Het perfectieve дать heeft toekomstige vormen: дам, дашь, даст.
Wederkerende werkwoorden: -ся en -сь
Bij wederkerende werkwoorden staat -ся/-сь na de persoonsuitgang. In de tegenwoordige tijd gebruik je -сь na een klinker en -ся na een medeklinker. Vergelijk заниматься, “zich bezighouden met / studeren”, en учиться, “leren / studeren”. Dit deel vervangt de persoonsuitgang niet.
| Onderwerp | заниматься | учиться |
|---|---|---|
| я | занима́юсь | учу́сь |
| ты | занима́ешься | у́чишься |
| он / она / оно | занима́ется | у́чится |
| мы | занима́емся | у́чимся |
| вы | занима́етесь | у́читесь |
| они | занима́ются | у́чатся |
Onderscheid de infinitief учиться van de derde persoon учится: Она хочет учиться betekent “Zij wil studeren”; Она учится betekent “Zij studeert”. De infinitief heeft ь voor -ся, de derde persoon niet. De ты-vorm behoudt wel het zachte teken: ты учишься.
Быть, vragen en ontkenning
Het Russisch laat “ben/is/zijn” meestal weg bij een beschrijving of plaats in de tegenwoordige tijd: Я дома — “Ik ben thuis”; Она врач — “Zij is arts”. Voeg niet automatisch есть toe. Deze vorm verschijnt wel bij bestaan en bezit: У меня есть вопрос — “Ik heb een vraag”. Dit есть is niet hetzelfde als het werkwoord “eten”: Он ест суп — “Hij eet soep”.
In vragen en ontkenningen blijft dezelfde persoonsvorm staan: Ты читаешь? — “Lees je?”; Что ты читаешь? — “Wat lees je?” Je hoeft geen Nederlandse inversie na te bootsen. Bij een gewone ontkenning staat не voor het werkwoord: Я не читаю этот журнал — “Ik lees dit tijdschrift niet”.
Veelgemaakte fouten en correcte vormen
| Onjuist | Correct | Waarom |
|---|---|---|
| Я читать книгу. | Я читаю книгу. | Een mededeling heeft een persoonsvorm nodig. |
| Ты говориш. | Ты говоришь. | De ты-vorm eindigt op ь. |
| Мы хочем чай. | Мы хотим чай. | Хотеть heeft in het meervoud de uitgangen van II. |
| Он учиться здесь. | Он учится здесь. | Derde persoon: -тся, zonder ь. |
| Они читает. | Они читают. | Een meervoudig onderwerp vraagt een meervoudsvorm. |